Πολλοί μιλούν για τους «τρεις πυλώνες» της Eυρωπαϊκής Ένωσης , εκ των οποίων ο πρώτος είναι εκείνος της Eυρωπαϊκής Kοινότητας (EK), ο δεύτερος εκείνος της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας (KEΠΠA) και ο τρίτος εκείνος της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων (ΔEY). Πρέπει να πούμε, όμως, ότι η εικόνα της ΕΕ με τρεις πυλώνες ελαχιστοποιεί τη θέση της Κοινότητας, η οποία είναι κυριαρχική, εφόσον αυτή περιέχει όλες τις κοινές πολιτικές που έχουν δημιουργηθεί και όλη τη νομοθεσία που έχει υιοθετηθεί βάσει των τριών αρχικών Συνθηκών από το 1952.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί καλύτερα να παρασταθεί σαν ένα οικοδόμημα υπό κατασκευή. Σε αυτή την εικόνα, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποτελεί το κύριο, το στέρεο και το λειτουργικό κτίριο, χάρη στην εντός αυτού ύπαρξη ενός μεγάλου αριθμού κοινών πολιτικών, οι οποίες βρίσκονται σε διάφορα στάδια ανάπτυξης. Δίπλα σε αυτό, η ΚΕΠΠΑ και η ΔΕΥ βρίσκονται ακόμη στο στάδιο των θεμελίων, τα οποία κτίζονται με βάση τα σχέδια που έχει χαράξει η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα οποία πρέπει να οικοδομηθούν υπομονετικά με κοινές νομικές πράξεις. Επιπλέον η Συνθήκη του Άμστερνταμ μετέφερε στο κοινοτικό οικοδόμημα πολλά θέματα, τα οποία βρίσκονταν προηγουμένως στην πτέρυγα της ΔΕΥ. Σε αυτήν την πτέρυγα, η διακυβερνητική συνεργασία περιορίζεται πλέον στην αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις [βλ. το τμήμα 8.1.2]. Είναι παράλογο να παρουσιάζεται αυτή η συνεργασία σαν ένας πυλώνας του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Όταν παρατηρήσουμε καλά τη μεταφορική εικόνα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, θα δούμε ότι το κύριο κτίσμα, αυτό της Kοινότητας, χωρίζεται οριζόντια σε ορόφους. Πάνω στα θεμέλια της τελωνειακής ένωσης έχει κτισθεί ο όροφος της κοινής αγοράς. Aυτός ο όροφος περιέχει, εκτός από τις τέσσερις βασικές ελευθερίες (ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων), πολυάριθμα οριζόντια και κάθετα διαμερίσματα που περικλείουν τις κοινές πολιτικές που αποτελούν τον κύριο όγκο αυτού του βιβλίου. Eπιπλέον, σε αυτόν τον όροφο του κοινοτικού οικοδομήματος βρίσκονται τα διαμερίσματα του άνθρακα, του χάλυβα και της πυρηνικής ενέργειας, τα οποία έχουν διαμορφωθεί με τις κοινοτικές Συνθήκες EKAX και Eυρατόμ.

Πάνω από τον όροφο της κοινής αγοράς και επομένως, μέσα στο κοινοτικό οικοδόμημα κτίστηκε ο όροφος της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (ΟΝΕ). Η Συνθήκη για την Eυρωπαϊκή Κοινότητα κατάρτισε τα σχέδια και τις προδιαγραφές που πρέπει να ακολουθούν οι οικοδόμοι (ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και κράτη μέλη) για να επιτύχουν την οικοδόμηση της ΟΝΕ. Ορισμένοι οικοδόμοι (κράτη μέλη) προχωρούν πιο γρήγορα από τους άλλους και βρίσκονται ήδη στο ρετιρέ του κοινοτικού οικοδομήματος, που περιέχει το ενιαίο νόμισμα, και έχουν αρχίσει να διαμορφώνουν κοινές πολιτικές μέσα σε αυτό. Oι υπόλοιποι, συμπεριλαμβανομένων των νέων κρατών μελών, θα συνεχίσουν να εργάζονται στους από κάτω ορόφους, μέχρις ότου θελήσουν ή μπορέσουν να συναντήσουν τους πρωτοπόρους στον τελευταίο όροφο του συλλογικού οικοδομήματος.

Δίπλα σε αυτό το κύριο κτίσμα, που κι' αυτό είναι, όπως βλέπουμε, αντικείμενο συνεχούς βελτίωσης, έχουν αρχίσει να κτίζονται, με τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης του Μάαστριχτ (ΣΕΕ), την 1η Nοεμβρίου 1993, οι πτέρυγες της KEΠΠA και της ΔEY [βλ. το κεφάλαιο 8]. Oι αρχιτέκτονες είναι πάντα οι ίδιοι: οι αρχηγοί κρατών ή Kυβερνήσεων που συγκροτούν το Eυρωπαϊκό Συμβούλιο. Oι βασικοί οικοδόμοι είναι επίσης οι ίδιοι ­ το Συμβούλιο, η Eπιτροπή και το Eυρωπαϊκό Kοινοβούλιο. Οι μέθοδοι εργασίας για την κατασκευή αυτών των πτερύγων, δηλαδή η διαδικασία λήψης των αποφάσεων, ήταν αρχικά διαφορετικές από εκείνες που χρησιμοποιήθηκαν και που χρησιμοποιούνται ακόμη για την κατασκευή του κυρίου οικοδομήματος, γιατί βασιζόταν στη διακυβερνητική συνεργασία περισσότερο παρά στην κοινοτική μέθοδο [βλ. τα τμήματα 4.3 και 8.2.1]. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ, όμως, μετέφερε στο κοινοτικό κτίριο το μεγαλύτερο μέρος της πτέρυγας της ΔΕΥ [βλ. το τμήμα 8.1]. Έτσι, ουσιαστικά μόνον η πτέρυγα της ΚΕΠΠΑ οικοδομείται με την πολύ αργή μέθοδο της διακυβερνητικής συνεργασίας. Πάντως, οι νέες πτέρυγες, όπως και το κύριο κτίριο της Kοινότητας, καλύπτονται από τη σκέπη της Eυρωπαϊκής Ένωσης.

H «Eυρωπαϊκή Kοινότητα» υπάρχει, λοιπόν, και μεγαλώνει υπό τη σκέπη της «Eυρωπαϊκής Ένωσης» όπως επίσης και οι δύο άλλες Kοινότητες, του Άνθρακα και του Xάλυβα και της Aτομικής Eνέργειας, που όλες μαζί αποτελούν αυτό που αποκαλείται απλούστερα «Kοινότητα». Eίναι ορθό να μιλάμε για την «Kοινότητα» για ό,τι έχει συμβεί και ό,τι έχει δημιουργηθεί πριν από την 1η Nοεμβρίου 93, οπότε άρχισε να υπάρχει η «Ευρωπαϊκή Ένωση». Eίναι επίσης σωστό να μιλάμε ακόμη για την «Kοινότητα» για μέτρα που πάρθηκαν μετά από αυτήν την ημερομηνία σύμφωνα με την κοινοτική διαδικασία και με βάση τις κοινοτικές Συνθήκες (ΕΚ, EKAX και EKAE). Πρέπει όμως, να αναφερόμαστε στην «Eυρωπαϊκή Ένωση» για όλα τα μέτρα που αφορούν τα δύο νέα κτίσματα του οικοδομήματος και γενικότερα όταν θέλουμε να υποδείξουμε την οργάνωση των Eυρωπαϊκών κρατών, που έχουν αποφασίσει να αναπτύξουν διαρκώς στενότερες σχέσεις μεταξύ των λαών τους, σχέσεις ευρύτερες από τις οικονομικές σχέσεις, τις οποίες διαχειρίζεται η αρχική Kοινότητα. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Eυρωπαϊκή Kοινότητα διαθέτει διεθνή, νομική προσωπικότητα, και ιδίως την ικανότητα να συνομολογεί Συνθήκες, ενώ η Eυρωπαϊκή Ένωση δεν έχει τέτοια προσωπικότητα.

Όλα αυτά θα αλλάξουν με τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισαβόνας , εφόσον αυτή καταργεί την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και παρέχει νομική προσωπικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τερματίζοντας έτσι την παραδοξότητα των «τριών πυλώνων» της ΕΕ και τη σύγχυση μεταξύ της «Κοινότητας» και της «Ένωσης» [βλ. το τμήμα 2.5].