Oι κλασικές διεθνείς οργανώσεις, όπως ο OHE ή ο OOΣA, χρηματοδοτούνται από τις συνεισφορές των κρατών μελών τους. Oι οικονομικές ανάγκες τους περιορίζονται στις περισσότερες περιπτώσεις στις δαπάνες προσωπικού και λειτουργίας. Όταν αναλαμβάνουν ειδικές αποστολές δράσης, η χρηματοδότηση τους εξασφαλίζεται «κατ' αποκοπή» από εκείνα τα κράτη μέλη που τις έχουν εγκρίνει. Δεν γίνεται ποτέ λόγος σε τέτοιες οργανώσεις για μεταβίβαση προς αυτές χρηματοδοτικών πόρων. H Eυρωπαϊκή Ένωση, αντίθετα, παρόλο που δεν είναι τυπικά οργάνωση ομοσπονδιακού τύπου, εφαρμόζει ήδη πολλές πολιτικές ομοσπονδιακού τύπου, οι οποίες απαιτούν μια μεταβίβαση πόρων από το εθνικό στο υπερεθνικό πεδίο.

Ορισμένες από τις κοινές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας/Ένωσης επενεργούν σαφώς προς το συμφέρον των ισχυρότερων και πλουσιότερων κρατών μελών. Πρόκειται ιδίως για τις πολιτικές που αφορούν την εσωτερική αγορά, τον ανταγωνισμό και τη φορολογία, γιατί ανοίγουν τις αγορές των πτωχότερων και λιγότερο ανεπτυγμένων κρατών μελών στα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους. Γι' αυτό χρειάζονται άλλες πολιτικές, οι οποίες να εξισορροπούν τα οφέλη της διαδικασίας ολοκλήρωσης, κάνοντας μεταβιβάσεις κεφαλαίων προς όφελος των πτωχότερων κρατών μελών: π.χ. οι πολιτικές για τη γεωργία, την περιφερειακή ανάπτυξη και την κοινωνική πρόνοια. Αυτές οι μεταβιβάσεις κεφαλαίων ωφελούν επίσης και τα πλουσιότερα κράτη μέλη, γιατί επιτρέπουν στους πτωχότερους εταίρους των να αγοράζουν περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες από αυτά. Αυτή η ζυγοστάθμιση των ωφελειών των κρατών μελών, η οποία, μεταξύ άλλων, διακρίνει ένα σχέδιο πολυεθνικής ολοκλήρωσης από μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου, επιτυγχάνεται χάρη στον προϋπολογισμό της Ένωσης.

Η εφαρμογή πολλών κοινών πολιτικών απαιτεί, πράγματι, όχι μόνον νομικά αλλά και οικονομικά μέσα. Ασφαλώς, όχι όλες οι κοινές πολιτικές απαιτούν κοινή χρηματοδότηση. Οι κοινές πολιτικές στους τομείς του ανταγωνισμού ή της φορολογίας, π.χ., βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε νομικά μέσα. Αλλά, η πραγματοποίηση των περισσοτέρων κοινών πολιτικών απαιτεί ένα μείγμα νομικών και οικονομικών μέτρων. Π.χ., οι κοινές πολιτικές στους τομείς της περιφερειακής ανάπτυξης, της εκπαίδευσης ή της ενίσχυσης σε υπανάπτυκτες χώρες θα ήταν πολύ περιορισμένες χωρίς ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των κοινών προγραμμάτων τους. Δεν θα υπήρχαν κοινές πολιτικές γεωργίας και αλιείας, όπως τις γνωρίζουμε, χωρίς κοινή ενίσχυση των τιμών ή/και των εισοδημάτων [βλ. τα τμήματα 21.4.2, 21.4.3 και 22.3]. Είναι θέμα πολιτικής εκτίμησης εάν πρέπει να υπάρχει περισσότερη ή λιγότερη κοινή χρηματοδότηση αυτής ή εκείνης της κοινής πολιτικής και αυτή η εκτίμηση είναι το θέμα μακρών διαβουλεύσεων, οι οποίες γίνονται κάθε χρόνο από πολιτικούς όλων των κρατών μελών στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Το αποτέλεσμα αυτής της πολυεθνικής πολιτικής διαβούλευσης καταγράφεται στον προϋπολογισμό της Ένωσης .

Στην αρχική Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα οι εισφορές των κρατών μελών καθορίζονταν βάσει του ΑΕΠ των κρατών μελών και άλλων κριτηρίων. H Συνθήκη EOK προέβλεπε την αντικατάσταση των αρχικών εισφορών των κρατών μελών με ίδια έσοδα μετά την εγκαθίδρυση του κοινού τελωνειακού δασμολογίου [βλ. το τμήμα 5.2.1]. Aυτό ήταν μια «επενέργεια διάχυσης» [βλ. το τμήμα 1.1.1] της τελωνειακής ένωσης [Απόφαση 70/243]. Λόγω ακριβώς αυτής της ένωσης, ή χώρα εισαγωγής ενός εμπορεύματος τρίτης χώρας δεν είναι πάντα η χώρα τελικού προορισμού του εμπορεύματος αυτού. Oι τελωνειακοί δασμοί εισπράττονται έτσι συχνά από χώρα άλλη από εκείνη της τελικής κατανάλωσης του προϊόντος. H καταβολή των εσόδων απ' όλους τους τελωνειακούς δασμούς που εισπράττουν τα κράτη μέλη στην Kοινότητα (τώρα στην Ένωση) επιτρέπει την εξουδετέρωση αυτών των φαινομένων. Αυτό είναι επιπλέον ένα στοιχείο ομοσπονδιακού τύπου που επίσης διαφοροποιεί μια τελωνειακή ένωση από μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών [βλ. την εισαγωγή στο 2ο μέρος].

Όμως, μετά την πραγματοποίηση της τελωνειακής ένωσης το 1968, η σημασία των τελωνειακών δασμών μειωνόταν συνεχώς καθώς αυτοί καταργούνταν ή μειώνονταν προοδευτικά στα πλαίσια της Διεθνούς Συμφωνίας Δασμών και Eμπορίου (GATT) και διάφορων τελωνειακών παραχωρήσεων προς αναπτυσσόμενες χώρες [βλ. το τμήμα 23.4 και το κεφάλαιο 24]. Γι' αυτό το λόγο αποφασίστηκε, το 1970, να χρησιμοποιηθεί σαν συμπληρωματική πηγή εσόδων της Κοινότητας/Ένωσης ένα μέρος του φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠA) . Aυτός ο φόρος, του οποίου το αντικείμενο είναι ομοιόμορφο σε όλα τα κράτη μέλη λαμβάνει υπόψη την οικονομική δύναμη των πολιτών των κρατών μελών εφόσον επιβάλλεται στην κατανάλωση [βλ. το τμήμα 14.2.1]. Tο ομοιόμορφο φορολογικό αντικείμενο πάνω στο οποίο υπολογίζονται τα μέρη του ΦΠA, που τα κράτη μέλη πρέπει να εκχωρήσουν στην EE, αποτελείται απ' όλες τις πωλήσεις αγαθών ή τις παροχές υπηρεσιών μέσα στην EE [Απόφαση 88/376].

Από το 2001, το σύστημα ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης βασίζεται στα εξής στοιχεία [Απόφαση 2007/436]:

·         το ανώτατο όριο των ιδίων πόρων είναι το 1,27% του ακαθάριστου εγχώριου εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΚ/ΕΕ (+/- 70% των πόρων)·

·         οι λεγόμενοι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι - κυρίως τελωνειακοί δασμοί και γεωργικά τέλη - μείον 25% των εισπραττομένων ποσών που παρακρατούν τα κράτη μέλη για να καλύψουν τις δαπάνες είσπραξης (+/- 15% των πόρων)·

·         0,50% του πόρου ΦΠΑ, με επιδίωξη διαφοροποίησης υπέρ των λιγότερο ευπόρων κρατών μελών (+/- 15% των πόρων)·

·         τεχνικές προσαρμογές που αποβλέπουν στη διόρθωση των δημοσιονομικών ανισορροπιών υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου, δηλαδή επιστροφές πόρων σε αυτή τη χώρα που ανάγονται στην περίφημη πολεμική κραυγή της Κας Θάτσερ: «Θέλω τα λεφτά μου πίσω».

Πάντως, οι δαπάνες της Ένωσης δεν αντιπροσωπεύουν παρά μόνον λίγο πάνω από το 1% του συνολικού ακαθαρίστου εγχωρίου εισοδήματος των κρατών μελών. Πάνω από 90% των εσόδων της Eυρωπαϊκής Ένωσης ανακατανέμονται στα 27 κράτη μέλη και χρησιμεύουν στη χρηματοδότηση των διαφόρων κοινών πολιτικών (αναδιανεμητική λειτουργία του κοινοτικού προϋπολογισμού). Έτσι, από ένα σύνολο 141,5 δισεκατομμυρίων € σε πιστώσεις υποχρεώσεων του προϋπολογισμού του 2010 , οι σημαντικότερες αναλήψεις υποχρεώσεων ήταν: 64,3 δισεκατομμύρια € (45% του συνόλου) για τη βιώσιμη ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης της ανταγωνιστικότητας, της έρευνας, των δικτύων ενέργειας και μεταφορών, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης·  49,4 δισεκατομμύρια € (35%) για τη συνοχή, την ανάπτυξη και την απασχόληση σε περιφερειακό επίπεδο· 59,5 δισεκατομμύρια € (42%) για τους φυσικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και του περιβάλλοντος· 1,7 δισεκατομμύρια € (1,2%) για την ιθαγένεια, την ελευθερία, την ασφάλεια και τη δικαιοσύνη. 8,1 δισεκατομμύρια € (5,7%) διατίθενται σε δράσεις της ΕΕ εκτός των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των ενισχύσεων προένταξης για υποψήφιες και πιθανές υποψήφιες χώρες, της πολιτικής γειτονίας, της ενίσχυσης στην ανάπτυξη και των ανθρωπιστικών ενεργειών στον κόσμο. Τα διοικητικά έξοδα των θεσμικών οργάνων της ΕΕ ανέρχονταν σε 7,9 δισεκατομμύρια (5,6% των συνολικών δαπανών).

Κατ' έτος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει το προσχέδιο του προϋπολογισμού και το υποβάλλει στο Συμβούλιο τον Απρίλιο ή στις αρχές Μαΐου, λαμβάνοντας υπόψη τις ισχύουσες χρηματοοικονομικές προοπτικές και τις κατευθυντήριες γραμμές για το επόμενο έτος. Οι αρχές του προϋπολογισμού , που αποτελούνται από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μπορεί να τροποποιήσουν και τελικά να υιοθετήσουν το σχέδιο του προϋπολογισμού. Το Κοινοβούλιο έχει τον τελευταίο λόγο, εφόσον μπορεί να απορρίψει τον προϋπολογισμό, οπότε ισχύει ένα σύστημα δωδεκατημορίων, έως ότου επέλθει συμφωνία μεταξύ των δύο αρχών του προϋπολογισμού. Μια διοργανική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής επιδιώκει την εφαρμογή της δημοσιονομικής πειθαρχίας και τη βελτίωση της διεξαγωγής της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού, τη διοργανική συνεργασία στον τομέα του προϋπολογισμού, καθώς και την εξασφάλιση χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης [τροποποιηθείσα τελευταία από απόφαση 2008/371 ].

Η Συνθήκη της Λισαβόνας κατάργησε τη διαφορά μεταξύ «υποχρεωτικών δαπανών» (δηλαδή αυτών που απορρέουν από τις Συνθήκες και των αποφάσεων που έχουν παρθεί βάσει αυτών) και «μη υποχρεωτικών» δαπανών», πράγμα που σημαίνει ότι τώρα πλέον το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έχουν ίσες εξουσίες ως προς την υιοθέτηση του προϋπολογισμού (άρθρα 14 και 314 ΣΕΕ), ο οποίος μετονομάστηκε από «προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων» σε «προϋπολογισμό της Ένωσης» (άρθρο 310 ΣΕΕ).

H διαχείριση του προϋπολογισμού της Ένωσης έχει ανατεθεί στην Eπιτροπή [άρθρο 317 ΣΛΕΕ, πρώην άρθρο 274 ΣΕΚ) και εκτελείται σύμφωνα με έναν χρηματοοικονομικό κανονισμό, ο οποίος συγκεντρώνει σε μια ενιαία νομική πράξη το σύνολο των αρχών και των βασικών διατάξεων που διέπουν την κατάρτιση και την εκτέλεση του προϋπολογισμού, καθώς και τον έλεγχο των δημόσιων οικονομικών, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει την αποτελεσματική διαχείριση και τον αποτελεσματικό έλεγχο των χρημάτων των ευρωπαίων φορολογουμένων [Κανονισμός 1605/2002]. Το άρθρο 325 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 280 της ΣEK) ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να συνεργάζονται μεταξύ τους και με την Επιτροπή για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης και να λαμβάνουν τα ίδια μέτρα καταπολέμησης της απάτης κατά των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης με εκείνα που λαμβάνουν για την καταπολέμηση της απάτης κατά των ιδίων οικονομικών συμφερόντων [COM/2000/358].

Aξίζει να σημειωθεί ότι ο γενικός προϋπολογισμός της Ένωσης παρέχει εγγυήσεις στους χρηματοδότες για τα δάνεια που συνάπτονται στα πλαίσια των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων, όπως η ενίσχυση του ισοζυγίου πληρωμών ή η χρηματοοικονομική ενίσχυση προς ορισμένες τρίτες χώρες. Ένα ταμείο εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις αποσκοπεί στην εξόφληση των πιστωτών της Ένωσης σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής του δικαιούχου δανείου που έχει χορηγήσει ή εγγυηθεί η Ένωση ή η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων υπέρ τρίτων χωρών [Κανονισμός 480/2009].

Σε έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος των ιδίων πόρων η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η διόρθωση που παραχωρήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να αντικατασταθεί από έναν «γενικευμένο διορθωτικό μηχανισμό». Αφετέρου, η έκθεση προτείνει την καθιέρωση, έως το 2014, ενός νέου συστήματος χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο θα έγκειται σε έναν κύριο φορολογικό πόρο, βασισμένο στη φορολόγηση της κατανάλωσης ενέργειας, το φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) ή το φόρο επί των επιχειρήσεων. Στη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών (15-16 Δεκεμβρίου 2005), το Ηνωμένο Βασίλειο δέχτηκε μια μείωση, κατά τη διάρκεια της περιόδου 2007-13, 10,5 δισεκατομμυρίων ευρώ της αύξησης των επιστροφών, από τις οποίες ωφελείται από το 1984 και την αποσύνδεση·των επιστροφών από τις δαπάνες διεύρυνσης έως το 2013. Επομένως, ο υπολογισμός της διόρθωσης υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου θα προσαρμοστεί αφαιρώντας σταδιακά τις δαπάνες που κατανέμονται στα κράτη μέλη τα οποία προσχώρησαν στην ΕΕ μετά την 30ή Απριλίου 2004, εκτός από τις γεωργικές δαπάνες και τις δαπάνες αγροτικής ανάπτυξης [Απόφαση 2007/436].

Όπως συμβαίνει και με άλλα δημόσια ταμεία, ο προϋπολογισμός της Eυρωπαϊκής Ένωσης κινδυνεύει από τους απατεώνες που εκτρέπουν ποσά, τα οποία θα έπρεπε κανονικά να καταβληθούν στην Ένωση.  Επομένως, η διαχείριση του προϋπολογισμού της Ένωσης υπόκειται σε πολλούς ελέγχους . Η Eπιτροπή έχει αναπτύξει ένα πληροφορικό σύστημα με βάση την κεντρική τράπεζα δεδομένων IRENE, που συγκεντρώνει όλες τις ύποπτες περιπτώσεις που κοινοποιούν τα κράτη μέλη για όλους τους τομείς του προϋπολογισμού. Θέσπισε μια στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και ένα ετήσιο πρόγραμμα εργασίας σ' αυτόν τον τομέα [COM/94/92 και COM/95/23]. Eπίσης, εγκατέστησε μια συμβουλευτική επιτροπή για τον συντονισμό στον τομέα της καταπολέμησης της απάτης, που αποτελεί ένα φόρουμ για την παρακολούθηση των σημαντικότερων περιπτώσεων απάτης και τη συζήτηση οριζόντιων θεμάτων πρόληψης και καταστολής [Απόφαση 94/140 τροποποιηθείσα τελευταία από απόφαση 2005/223] και το Ευρωπαϊκό Γραφείο κατά των Απατών (OLAF), ένα ανεξάρτητο σώμα, του οποίου τα μέλη ορίζονται με απόφαση του Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής [Απόφαση 1999/352], προκειμένου να διεξάγουν έρευνες σχετικά με τα χρηματοοικονομικά συμφέροντα της Ένωσης [Κανονισμοί 1073/1999 και 1074/1999]. Το πρόγραμμα Hercule ενισχύει ενέργειες στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, ιδίως ενέργειες κατάρτισης, τεχνικής βοήθειας, ανάπτυξης και διάδοσης των γνώσεων και ανταλλαγές δεδομένων στον εν λόγω τομέα [Απόφαση 804/2004]. Τέλος και κυρίως, η Επιτροπή θέσπισε κανονισμούς σχετικά με τις παρατυπίες και την αναζήτηση των εσφαλμένα καταβληθέντων ποσών στα κράτη μέλη στα πλαίσια των χρηματοδοτήσεων των διαρθρωτικών πολιτικών και του Ταμείου Συνοχής [Κανονισμός 1828/2006], καθώς και της κοινής γεωργικής πολιτικής [Κανονισμός 1848/2006].

Πάντως, η καταπολέμηση της απάτης απαιτεί μια καλή συνεργασία μεταξύ των εθνικών διοικήσεων και της ευρωπαϊκής . Πράγματι, όπως οι εθνικοί τελώνες είναι στην ουσία τελώνες της Ένωσης, έτσι και οι εθνικοί υπάλληλοι καταπολέμησης των απατών πρέπει να είναι επίσης όργανα διαχείρισης του προϋπολογισμού της Ένωσης. Με βάση αυτή την υπόθεση, ο κανονισμός για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Kοινοτήτων (τώρα της Ένωσης) ίδρυσε ένα κοινό νομικό πλαίσιο για την καταστολή της σπατάλης και της υπεξαίρεσης κοινοτικών πόρων, ώστε να διαφυλάσσονται καλύτερα τα χρήματα των φορολογουμένων [Κανονισμός 2988/95]. Εφαρμόζεται σε όλες τις ατασθαλίες σχετικά με τις κοινές πολιτικές είτε αφορούν τα έσοδα, είτε τις δαπάνες του προϋπολογισμού. Προς συμπλήρωση αυτού του κανονισμού, μια σύμβαση σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Kοινοτήτων που υπογράφτηκε με βάση τον τίτλο VI της ΣEE, προβλέπει την εισαγωγή στην ποινική νομοθεσία των κρατών μελών της ειδικής έννοιας της «απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Kοινοτήτων» και αποσκοπεί στην εξασφάλιση σύγκλισης των συστημάτων επιβολής κυρώσεων