Choose language: EnglishFrenchΕλληνικά
Έρευνα       OK
Προηγούμενη  -  Περιεχόμενα  -  Επόμενη

  Μέρος ΙΙ: Τα στάδια της διαδικασίας πολυεθνικής ολοκλήρωσης

  1. Τελωνειακή ένωση
  2. Η κοινή αγορά της ΕΕ
  3. Οικονομική και νομισματική ένωση
  4. Προς μια πολιτική ένωση στην Ευρώπη

Μολονότι η διαδικασία πολυεθνικής ολοκλήρωσης είναι συνεχής, μπορεί να διακριθεί σε τέσσερα μεγάλα στάδια: την τελωνειακή ένωση, την κοινή αγορά, την οικονομική και νομισματική ένωση και την πολιτική ένωση. Αυτή η διάκριση είναι χρήσιμη, όχι μόνον για αναλυτικούς λόγους, αλλά και γιατί η μετάβαση από το ένα στάδιο στο άλλο απαιτεί μια βασική απόφαση των μετεχόντων κρατών να μεταβιβάσουν νέα τεμάχια κυριαρχίας από το εθνικό στο υπερεθνικό επίπεδο, απόφαση καταχωρημένη σε συνθήκη επικυρωμένη από τις κυβερνήσεις και τα κοινοβούλιά τους [βλ. το τμήμα 1.1.2]. Η ΕΚ/ΕΕ ακολουθεί αναμφισβήτητα αυτόν τον εξελικτικό τύπο.

Κατά την περίοδο του προστατευτισμού, πού ακολουθεί συνήθως έναν καταστρεπτικό πόλεμο, όπως ήταν ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, τα κράτη ορθώνουν γύρω τους υψηλούς προστατευτικούς φραγμούς έναντι στο διεθνές εμπόριο και επομένως στον διεθνή ανταγωνισμό. Aυτοί οι φραγμοί μπορεί να είναι τελωνειακοί (δασμοί, ποσοστώσεις και μέτρα με ανάλογα αποτελέσματα), φορολογικοί (υψηλότεροι συντελεστές φορολογίας κατηγοριών αγαθών που παράγονται εντελώς ή κατά μεγάλο ποσοστό εκτός της χώρας), διοικητικοί (περίπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες για την εισαγωγή αγαθών) ή τεχνικοί (σχετικοί, π.χ., με την προστασία του περιβάλλοντος ή της ανθρώπινης υγείας) που στοχεύουν με τον ένα τρόπο ή με τον άλλο να αποθαρρύνουν ή και να αποτρέψουν τις εισαγωγές [βλ. το τμήμα 6.2]. Αυτό είναι το μηδενικό σημείο στην κλίμακα της πολυεθνικής ολοκλήρωσης.

Aν εξαιρέσει κανείς τα απολυταρχικά καθεστώτα, αυτό το προστατευτικό σύστημα δεν μπορεί να κρατήσει πολύ. Oδηγεί σε μεγάλη δυσαρέσκεια των καταναλωτών, των οποίων περιορίζονται πολύ οι επιλογές, και των δυναμικών ή/και των λιγότερο προστατευμένων οικονομικών παραγόντων, που βρίσκουν το πεδίο των δραστηριοτήτων τους περιορισμένο από τους φραγμούς. Οι δυσαρεστημένοι πολίτες, σαν καταναλωτές και ψηφοφόροι, και οι προοδευτικοί επιχειρηματίες, σαν ομάδες συμφερόντων με μεγάλη επιρροή, πιέζουν τις κυβερνήσεις για να ελαττώσουν την εξωτερική προστασία. Υπό τις προϋποθέσεις ότι αυτές οι κυβερνήσεις είναι δεκτικές σε τέτοιες πιέσεις και επιζητούν ειλικρινά να εξυπηρετήσουν τα εθνικά συμφέροντα, προϋποθέσεις που αποκλείουν απολυταρχικά καθεστώτα, θα αρχίσουν λογικά να συζητούν μεταξύ τους τις δυνατότητες απελευθέρωσης του εμπορίου. Πράγματι, από τη φύση της, η απελευθέρωση του εμπορίου δεν μπορεί να αποφασιστεί μονομερώς αλλά μπορεί μόνο να επιτευχθεί σε πολυεθνικό πλαίσιο. Εάν οι πολιτικοί και οικονομικοί ηγέτες γειτονικών κρατών συμφωνούσαν σχετικά με το επιθυμητό της αμοιβαίας απελευθέρωσης εμπορίου, θα είχαν ακόμα την επιλογή να επιδιώξουν αυτή την απελευθέρωση, είτε μέσα σε ένα πλαίσιο διμερούς ή πολυμερούς διακυβερνητικής συνεργασίας, η οποία δεν απαιτεί την απώλεια εθνικής κυριαρχίας, είτε στα πλαίσια μιας διαδικασίας πολυεθνικής ολοκλήρωσης που απαιτεί έναν μεγάλο αριθμό κοινών πολιτικών και, επομένως, τη μεταβίβαση τμημάτων της εθνικής κυριαρχίας σε κοινά θεσμικά όργανα [βλ. το τμήμα 1.1.2].

Μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών βασίζεται σε κυβερνητική συνεργασία. Mέσα σε μια τέτοια ζώνη, τα κράτη μέλη καταργούν τα τέλη εισαγωγής και τα άλλα τελωνειακά εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων που παράγονται στις εταιρικές χώρες. Διατηρούν όμως το καθένα το δικό του εξωτερικό δασμολόγιο και τη δική του τελωνειακή πολιτική σχετικά με τρίτες χώρες. Διατηρούν επίσης ανέπαφη την εθνική κυριαρχία τους. Δεδομένου ότι χωρίς εκχωρήσεις κυριαρχίας, δεν υπάρχουν επενέργειες διάχυσης από αυτή τη μοναδική κοινή πολιτική σε άλλα πεδία πολιτικής [βλ. το τμήμα 1.1.1], μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου τοποθετείται σε ένα χαμηλό επίπεδο πολυεθνικής ολοκλήρωσης, πριν από την έναρξη της εξελικτικής διαδικασίας.

Aντίθετα, μέσα σε μια τελωνειακή ένωση, που είναι το πρώτο στάδιο της εξελικτικής διαδικασίας της πολυεθνικής ολοκλήρωσης, η ελεύθερη κυκλοφορία αφορά όχι μόνον τα προϊόντα που παράγονται στις χώρες μέλη, αλλά όλα τα προϊόντα οποιασδήποτε προέλευσης, που βρίσκονται στο έδαφος των χωρών μελών. Eπιπλέον αυτές οι χώρες χάνουν την τελωνειακή αυτονομία τους και εφαρμόζουν ως προς τρίτες χώρες ένα κοινό εξωτερικό τελωνειακό δασμολόγιο. Για να διαχειρίζονται το κοινό τελωνειακό δασμολόγιο, τα μέλη μιας τελωνειακής ένωσης πρέπει να διαθέτουν μια κοινή εμπορική πολιτική. Εξάλλου, η απελευθέρωση του εμπορίου έχει, σε αυτήν την περίπτωση επενέργειες διάχυσης σε άλλες κοινές πολιτικές, όπως τη γεωργική, τη φορολογική και του ανταγωνισμού. Yπάρχουν, επομένως, ήδη σε αυτό το στάδιο, το οποίο ολοκληρώθηκε στα αρχικά έξι κράτη της ΕΟΚ τον Ιούλιο του 1968, αρκετές εκχωρήσεις εθνικής κυριαρχίας στους κοινούς θεσμούς, οι οποίοι διακυβερνούν την τελωνειακή ένωση [βλ. το κεφάλαιο 5].

Αν η εφαρμογή των αρχικών κοινών πολιτικών των σχετιζομένων με την τελωνειακή ένωση δώσει καλά αλλά όχι βέλτιστα αποτελέσματα, θα καταδείξει την ανάγκη για περισσότερες κοινές πολιτικές μέσα σε μια κοινή αγορά και θα έχει επομένως μια πολλαπλασιαστική επίδραση επί της διαδικασίας ολοκλήρωσης. Πράγματι, αν τα μέλη θέλουν να μετατρέψουν την τελωνειακή ένωση σε πραγματικά εσωτερική αγορά, θα πρέπει να εξασφαλίσουν, όχι μόνο την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, αλλά και την ελεύθερη κυκλοφορία των μισθωτών εργαζομένων, την ελεύθερη εγκατάσταση των επιχειρήσεων και των ανεξάρτητων επαγγελματιών, την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων. Για να μπορεί η ευρεία εσωτερική αγορά να λειτουργεί ικανοποιητικά χρειάζονται επιπλέον κοινές συνοδευτικές πολιτικές και, επομένως, ευρείες εκχωρήσεις εθνικής κυριαρχίας [βλ. το κεφάλαιο 6]. Πολλές τροποποιήσεις των αρχικών Συνθηκών επιτεύχθηκαν, μέσω της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης, έτσι ώστε να υλοποιηθεί αυτή η εξέλιξη [βλ. το τμήμα 2.1].

Aκόμη και ένα τέτοιο προχωρημένο στάδιο οικονομικής ολοκλήρωσης δεν δημιουργεί τις συνθήκες μιας εσωτερικής αγοράς, γιατί οι νομισματικές διακυμάνσεις και οι διαφορές των φορολογικών συντελεστών μπορούν να αποτελούν ακόμη εμπόδια στις συναλλαγές και η νομισματική αβεβαιότητα μπορεί να περιορίζει την αλληλοδιείσδυση των χρηματαγορών και την εγκατάσταση των επιχειρήσεων εκεί όπου οι παράγοντες παραγωγής είναι οι πιο ευνοϊκοί για τις δραστηριότητές τους. Για να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη της απελευθέρωσης του εμπορίου, των υπηρεσιών και των επενδύσεων, τα κράτη μέλη μιας κοινής αγοράς οφείλουν, επομένως, να προχωρήσουν στο επόμενο στάδιο της οικονομικής ολοκλήρωσης, που είναι εκείνο της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (ΟΝΕ). Μια νέα Συνθήκη, η Συνθήκη του Μάαστριχτ χρειάστηκε να θέσει τις βάσεις αυτής της νέας φάσης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης [βλ. το τμήμα 2.2 και το κεφάλαιο 7].

Πριν ακόμη αποπερατωθεί αυτό το στάδιο οικονομικής ολοκλήρωσης, τα κράτη μέλη μιας διαδικασίας πολυεθνικής ολοκλήρωσης θα έχουν αναπτύξει τόσους οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς μεταξύ τους, ώστε να αισθανθούν την ανάγκη να προχωρήσουν προς το τελικό στάδιο της ολοκλήρωσης, την πολιτική ένωση, εναρμονίζοντας τις πολιτικές εσωτερικών υποθέσεων και δικαιοσύνης για να προστατεύουν αποτελεσματικά τη δική τους ζώνη ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, και τις εξωτερικές πολιτικές τους, ώστε ο οικονομικός γίγαντας τον οποίο θα έχουν δημιουργήσει να έχει φωνή που να αντιστοιχεί στο μέγεθός του μέσα στη διεθνή σκηνή [βλ. το τμήμα 1.5.3 και το κεφάλαιο 8].

Προηγούμενη  -  Περιεχόμενα  -  Επόμενη

Ο μίτος της Αριάδνης στο λαβύρινθο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με βάση το βιβλίο του Νίκου Μούση:
Ευρωπαϊκή Ένωση: δίκαιο, οικονομία, πολιτικές
.



Μεταφρασμένο σε 14 γλώσσες


Περί αυτού του βιβλίου

Που πωλείται

Order form

Άλλα βιβλία του ίδιου συγγραφέα

(C) 2011. Powered by Keystone 5 - Upgraded & supported by Yawd web applications & online invoicing services. Original design by Terasoft.