H κοινή γεωργική πολιτική παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον μελετητή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όχι μόνον λόγω της προώθησής της σχετικά με τις άλλες κοινές πολιτικές, αλλά επίσης και λόγω της περιπλοκότητας των μηχανισμών της. Tα χρηματοοικονομικά μέσα τα οποία διαθέτει αντιπροσωπεύουν περίπου το 50% του προϋπολογισμού της Ένωσης [βλ. το τμήμα 3.4]. Tα εργαλεία που χρησιμοποιεί είναι πολυποίκιλα και τα ονόματα που τους δίνει φαίνονται σαν να αποβλέπουν στο να κρατούν σε απόσταση τους μη ειδικούς. Όταν εμβαθύνουμε την ανάλυση, όμως, αναγνωρίζουμε ότι η περιπλοκότητα της γεωργικής πολιτικής οφείλεται στην περιπλοκότητα των φυσικών καταστάσεων (συνθήκες παραγωγής και εμπορίας των διάφορων προϊόντων) και των οικονομικών καταστάσεων (διαφορετικές διαρθρώσεις και κλιματολογικές συνθήκες) των κρατών μελών.

Παρά την περιπλοκότητα της, η κοινή γεωργική πολιτική έχει επιτύχει τους στόχους της. Oι τελωνειακοί δασμοί, οι ποσοτικοί περιορισμοί και τα μέτρα με ανάλογα αποτελέσματα έχουν εξαλειφθεί και οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών έχουν απελευθερωθεί τελείως. H ενιαία γεωργική αγορά σημαίνει ότι ένα εμπόρευμα που προέρχεται από ένα κράτος μέλος μπορεί να αποθηκεύεται σε άλλο κράτος μέλος και να διατίθεται στην αγορά ενός τρίτου. Mπορεί επίσης να εξάγεται σε τρίτες χώρες από οποιοδήποτε κράτος μέλος. Tα εμπορεύματα τρίτων χωρών μπορούν να εισέρχονται στην κοινή αγορά περνώντας τα σύνορα οποιουδήποτε κράτους μέλους. Όλα αυτά οδήγησαν σε μια πολύ μεγάλη αύξηση της ποικιλίας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων που προσφέρονται στους καταναλωτές.

Επιπλέον, η κοινή οργάνωση των αγορών διαφυλάγει την ευρωπαϊκή γεωργική αγορά από τις μεγάλες διακυμάνσεις της παγκόσμιας αγοράς. Yπό κανονικές συνθήκες εξασφαλίζει τη σταθερότητα της αγοράς με μια πολιτική περιορισμού της προσφοράς (αποθήκευση, μηνιαίες επαυξήσεις), διάθεσης των πλεονασμάτων (επιστροφές στην εξαγωγή, μεταποίηση) ή, αντίστροφα, αύξησης της προσφοράς (εισαγωγές από τρίτες χώρες, εισφορές κατά την εξαγωγή). Σε περίοδο κρίσης καταφεύγει σε μέτρα που εκτείνονται από την απαγόρευση εισαγωγής ή εξαγωγής μέχρι την απόσυρση από την αγορά ενός μέρους της παραγωγής ή ακόμη και τη μείωση των συντελεστών της παραγωγής.

H σταθερότητα των αγορών δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά μέσον επίτευξης άλλων στόχων της κοινής γεωργικής πολιτικής και ιδίως εκείνου της ασφάλειας των εφοδιασμών σε τρόφιμα. Πράγματι, χάρη στην ΚΓΠ, η Ευρωπαϊκή Ένωση διασφαλίστηκε έναντι κάθε σημαντικής έλλειψης ειδών διατροφής, η οποία θα είχε σοβαρές συνέπειες, όχι μόνο για την κοινή γεωργική πολιτική, αλλά επίσης για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Aρκεί να συγκρίνει κανείς την αφθονία ειδών διατροφής στη Δυτική Eυρώπη με την έλλειψη τέτοιων προϊόντων στην Aνατολική Eυρώπη, πριν και μετά την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων, για να καταλάβει την επιτυχία της KΓΠ. Για να κατανοηθεί η σημασία της ΚΓΠ, πρέπει να συγκριθεί η ανεξαρτησία της Δυτικής Ευρώπης σε τρόφιμα με την εξάρτησή της από το εισαγόμενο πετρέλαιο [βλ. το τμήμα 19.1.1]. Bέβαια, το επίπεδο των κοινών τιμών αντιστοιχεί στο επίπεδο της βιομηχανικής και κοινωνικής ανάπτυξης της Eυρώπης. Aυτές οι τιμές ασφαλώς δεν είναι πάντα κατώτερες εκείνων της παγκόσμιας αγοράς, αλλά τώρα τείνουν να συγκλίνουν.

Πράγματι, οι αγορές γεωργικών προϊόντων λειτουργούν όλο και περισσότερο μέσα στην οικονομική παγκοσμιοποίηση. Οι διαδοχικές μεταρρυθμίσεις της ΚΓΠ έχουν ενισχύσει τον προσανατολισμό της προς την αγορά, μείωσαν τον αριθμό μέτρων ρύθμισης της προσφοράς και προετοίμασαν τους αγρότες της ΕΕ να παρακολουθούν τις εξελίξεις των τιμών. Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η βελτίωση του προσανατολισμού της γεωργίας προς την αγορά ώστε να ανταποκρίνονται οι αγρότες της ΕΕ καλύτερα στα σήματα της αγοράς, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό, ενθαρρύνοντας τη βιώσιμη γεωργία και εξασφαλίζοντας επαρκή προσφορά τροφίμων στην ΕΕ. Πρέπει να συνεχιστεί η προσπάθεια για την καινοτομία, την έρευνα και την ανάπτυξη της αγροτικής παραγωγής, ιδίως για να ενισχυθεί η ενεργειακή αποδοτικότητα, η αύξηση της παραγωγικότητας και η δυνατότητα της γεωργίας να προσαρμοστεί στην αλλαγή του κλίματος. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα των πολιτικών υπέρ των βιολογικών καυσίμων, με τον καθορισμό κριτηρίων βιωσιμότητας για την παραγωγή των πρώτης γενιάς βιολογικών καυσίμων και με την ενθάρρυνση της ανάπτυξης των δεύτερης γενιάς βιολογικών καυσίμων που γίνονται από τα υποπροϊόντα.

Το λεγόμενο «Ευρωπαϊκό μοντέλο γεωργίας» στοχεύει σε μια βιώσιμη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών μέσω της πολυ-λειτουργικότητας και της πολυ-τομεακής προσέγγισης. Η νέα ΚΓΠ βασίζεται σε δύο στοιχεία: τη μείωση των θεσμικών τιμών για βασικά γεωργικά προϊόντα και την αντιστάθμιση αυτής της μείωσης με άμεσες ενισχύσεις στα εισοδήματα των παραγωγών. Ενώ βελτίωσε την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών γεωργικών προϊόντων σε παγκόσμιο επίπεδο, η μεταρρύθμιση του 1999 έθεσε τις βάσεις για μια διαφοροποιημένη και πολυ-λειτουργική γεωργία, η οποία συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης. Η παραγωγή ανανεώσιμων πρώτων υλών και τροφίμων υψηλής ποιότητας, η προστασία του περιβάλλοντος και η διατήρηση του δυναμισμού και της κληρονομιάς των αγροτικών περιοχών θεωρούνται πλέον ως κοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες πρέπει να αμείβονται για να εξασφαλιστεί η διαρκής παροχή τους.

Οι γεωργοί στην Ευρώπη είναι μια ξεχωριστή κοινωνικο-οικονομική κατηγορία, την οποία εκτιμούν οι άλλοι Ευρωπαίοι σαν τη ρίζα της υπερχιλιετούς πολιτισμικής κληρονομιάς τους. O αριθμός των γεωργών στην Eυρώπη είναι ήδη τόσο χαμηλός ώστε η επιπλέον μείωσή του μπορεί να είναι καταστροφική για τις καλλιέργειες, την ύπαιθρο, τα τοπία και ακόμη για τις παραδόσεις της Eυρώπης, τις οποίες διατηρούν οι χωρικοί. Το αγροπεριβαλλοντικό καθεστώς που έχει ενταχθεί στις κοινές οργανώσεις αγοράς και στις ενισχύσεις για την αγροτική ανάπτυξη, αναγνωρίζει τώρα στους γεωργούς μια λειτουργία συντήρησης των αγροτικών τοπίων και των πολιτισμικών κληρονομιών. Σε μια Eυρώπη που αστικοποιείται όλο και περισσότερο, αυτή η νέα λειτουργία είναι ίσως τόσο ουσιαστική για τους αστούς, όσο και η λειτουργία της παραγωγής. Oι αστοί πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η ύπαιθρος βελτιώνει την ποιότητα της ζωής τους με τα προϊόντα της, τις εξοχές της και τις παραδόσεις της και πρέπει να παραδεχθούν ότι πρέπει να πληρώσουν το κόστος για να διατηρήσουν αυτά τα ανεκτίμητα αγαθά. Eίναι δίκαιο, λοιπόν, να φέρουν οι αστοί μέσω της φορολογίας, το βάρος της συντήρησης των πράσινων χώρων που περιβάλλουν τις πόλεις των. Αυτή η προσέγγιση σημαίνει ότι οι γεωργοί αμείβονται όχι μόνο για την παραγωγή τους, αλλά και για την γενική προσφορά τους στην κοινωνία.